Op 26 maart 1827 stierf Ludwig van Beethoven in Wenen. Duizenden mensen volgden zijn begrafenisstoet. Tweehonderd jaar later is hij nog altijd de componist die iedereen kent, ook wie zelden naar klassieke muziek luistert.
Waarom raakt zijn muziek ons nog steeds? Omdat ze over mensen gaat. Over strijd en doorzetten, over verdriet en troost, over vrijheid en vreugde. Beethoven schreef zijn grootste werken terwijl hij steeds dover werd. Hij hoorde ze alleen nog in zijn hoofd.
In drie avonden ontdekt u met Luc Ooghe hoe dat kon. Luc vertelt het verhaal achter de noten en laat de muziek zelf spreken, in prachtige concertopnames op groot scherm. Hieronder eerst zijn verhaal, en dan zeven momenten die tonen waarom Beethoven onvergetelijk is.
Een leven vol stormen
Een harde jeugd in Bonn
Ludwig werd in december 1770 in Bonn geboren. Zijn vader, een zanger aan het hof, dronk te veel en wilde van hem een tweede Mozart maken. Hij dreef de jongen urenlang achter het klavier, soms tot diep in de nacht. Op zijn zevende gaf Ludwig zijn eerste openbare concert; zijn vader maakte hem op de affiche een jaar jonger.
Wenen veroveren
In 1792 trok hij naar Wenen, om les te nemen bij Joseph Haydn. Hij bleef er de rest van zijn leven. Als pianist maakte hij de adel sprakeloos met zijn wilde improvisaties. Hij was trots en driftig, en boog voor niemand, ook niet voor prinsen.
Heiligenstadt: de stilte valt
Rond zijn dertigste merkte Beethoven dat zijn gehoor achteruitging. Voor een musicus was dat een ramp, en hij hield het lang verborgen. In oktober 1802 schreef hij in het dorpje Heiligenstadt bij Wenen een brief aan zijn broers: het Heiligenstädter Testament. Hij vertelt erin hoe eenzaam hij zich voelde en hoe dicht hij bij wanhoop kwam. Alleen de muziek, schrijft hij, hield hem overeind. Hij verstuurde de brief nooit; men vond hem pas na zijn dood.
Wat volgde, was geen terugtrekking maar een explosie van creativiteit: de Eroica, de Vijfde, het Vioolconcert, de opera Fidelio.
De onsterfelijke geliefde
Na zijn dood vond men in zijn schrijfkast ook een liefdesbrief, geschreven in juli 1812 en nooit verstuurd. Hij is gericht aan zijn “Unsterbliche Geliebte”, zijn onsterfelijke geliefde. Wie zij was, weet niemand zeker. Onderzoekers denken onder meer aan Antonie Brentano of Josephine Brunsvik. Beethoven trouwde nooit.
De laatste jaren
Tegen 1818 was hij zo goed als volledig doof. Bezoekers schreven hun vragen in zogenaamde conversatieboekjes; honderden bladzijden ervan zijn bewaard. Hij voerde een jarenlange, bittere strijd om de voogdij over zijn neefje Karl. En toch schreef hij juist toen zijn grootste werken: de Missa solemnis, de Negende Symfonie en de late strijkkwartetten.
Beethoven stierf op 26 maart 1827 in Wenen. Volgens een getuige barstte die middag een onweer los. Bij zijn begrafenis liepen naar schatting tienduizenden Weners mee.
Zeven luistermomenten die u nooit vergeet
1. Vier noten die de wereld rondgingen – Symfonie nr. 5
Ta-ta-ta-taaa. Iedereen kent het begin, ook wie nooit een concertzaal binnenstapte. Maar de symfonie gaat verder dan die vier noten: ze trekt u mee van donkere dreiging naar een stralende overwinning in het slotdeel.
2. Een held die van zijn sokkel viel – Symfonie nr. 3 “Eroica”
Beethoven droeg deze symfonie op aan Napoleon. Toen die zichzelf tot keizer kroonde, kraste hij de naam woedend weg. Wat overbleef is een symfonie over menselijke grootheid, langer en gedurfder dan alles wat Wenen tot dan had gehoord.
3. Maanlicht dat geen maanlicht was – Pianosonate nr. 14 “Mondschein”
De bijnaam kwam pas na Beethovens dood. Hij zelf noemde het werk “quasi una fantasia”. Het trage, dromerige eerste deel is een van de bekendste stukken pianomuziek ooit.
4. Een keizer aan de piano – Pianoconcerto nr. 5
Van bij de eerste akkoorden neemt de piano het woord. Groots, maar ook teder in het langzame deel. Het was het laatste pianoconcerto dat Beethoven voltooide.
5. Muziek als dankgebed – Strijkkwartet op. 132
Na een zware ziekte schreef Beethoven een “heilig dankgezang van een genezene aan de godheid”. Vier strijkers, bijna stil, alsof de tijd even stilstaat. Voor velen het diepste wat hij ooit schreef.
6. Het werk in zijn handen – Missa solemnis
Op het beroemde portret van Joseph Karl Stieler (1820) houdt Beethoven de partituur van deze mis vast. Hij werkte er jaren aan en noemde het zijn grootste werk. Bovenaan schreef hij: “Van het hart – moge het weer naar het hart gaan.”
7. Vreugde voor de hele mensheid – Symfonie nr. 9
Bij de première in 1824 dirigeerde een volledig dove Beethoven mee. Na afloop moest een zangeres hem omdraaien, zodat hij het applaus kon zien. De “Ode an die Freude” is vandaag het volkslied van Europa.
Welke werken Luc precies laat horen, ontdekt u op de avonden zelf.
Luister mee
U hoeft geen kenner te zijn. Wie graag luistert, is welkom. En wie Beethoven al jaren kent, zal hem met nieuwe oren horen.
- Wanneer: donderdag 4, 11 en 25 maart 2027, telkens om 19u30
- Waar: Kasteelklooster Ter Loo, Kareelstraat 21, 1674 Bellingen
- Prijs: € 45 voor de reeks van drie avonden
- Organisatie: Klassieke Concerten Pepingen
De laatste avond valt op 25 maart, daags voor de tweehonderdste verjaardag van Beethovens overlijden. Een mooier moment om bij hem stil te staan bestaat niet.
